Bombay Plague

सरमिसळ

1896 च्या प्लेगने मुंबईचा चेहेरामोहरा कायमचा कसा बदलला ?

(Nadia Nooreyezdan)

त्या प्लेगने मुंबईची पुनर्रचना केली आणि एका क्रांतिकारी लस निर्मितीला प्रेरणा दिली.

कॅथॉलिक इतिहास असलेल्या बांद्रा या मुंबईच्या समुद्र किनार्‍यालगतच्या उपनगरातील वळणावळणाच्या गल्ल्यांत, गर्दीने ओसंडणार्‍या चौका-चौकात, चुन्याने रंगवलेले अनेक क्रॉस आढळून येतात. अनेक शतकांपूर्वी, जेव्हा या शहराला “बॉम्बे” असे संबोधले जात होते, तेव्हा या शहराला ग्रासणार्‍या प्लेग महामारीची आठवण करून देणार्‍या त्या खुणा आहेत. मुंबई नगरीच्या विस्मरणात गेलेल्या एका आपत्तीनेच या शहराला आजचे स्वरूप व आकार दिला.

19 व्या शतकाच्या अखेरीस आलेल्या ब्युबोनिक प्लेगच्या साथीत भारतात 10 दशलक्ष (एक कोटी) माणसं दगावली. हॉंगकॉंग वरुन आलेल्या जहाजातून तो आला आणि मुंबईच्या दमट कोंदट वातावरणात त्याचा फैलाव सहजगत्या वेगाने झाला. आणि लवकरच हे बंदर शहर ह्या महामारीचे केंद्रबिंदु बनले. ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीने रोगाचा फैलाव रोखण्यासाठी लोकांना जबरदस्तीने घरातून हुसकावून बाहेर काढून त्यांना सुधार छावणीत डांबणे अशा कठोर उपायांची अमंलबजावणी करण्यास सुरवात करताच अनेकांनी पलायन केले आणि त्यामुळे, प्लेग देशभरात फैलावला…

View original post 1,056 more words

दर-ओ-दीवार

The REKHA SAHAY Corner!

दूरियाँ- नज़दीकियाँ तो दिलों के बीच की बातें हैं।

 दीवारों पर इल्ज़ाम क्यों? 

जो खुद चल नहीं सकतीं वे दूसरों की दूरियाँ क्या बढ़ाएँगीं?

अक्सर  दीवारें रोक लेतीं हैं ग़म अौर राज़ सारे अपने तक,

अौर समेटे रहतीं हैं इन्हें  दिलों में अपने।

किलों, महलों, हवेलियों, मकानों, घरों से पूछो……

इनके दिलों में छुपे  हैं कितने राज़, कितनी कहानियाँ।

अगर बोल सकतीं दर-ओ-दीवारें…….

बतातीं दीवार-ए-ज़ुबान से,  सीलन नहीं आँसू हैं ये उसके।

वह तो गनिमत है कि….. 

दीवारों के सिर्फ कान होते हैं ज़ुबान नहीं।

View original post

पुंडलिक आणि श्रावणबाळ

आधुनिक श्रावणबाळ आईवडिलांच्या सेवेत मग्न राहून पांडुरंगाला विसरणाऱ्या पुंडलिकाचे आणि आईवडिलांना टोपलीत ठेऊन तिर्थयात्रेला घेऊन जाणाऱ्या श्रावण बाळाचे नेहमी स्मरण करणाऱ्यांच्या या देशातील हा आजचा पुंडलिक आणि श्रावण मात्र दुर्लक्षित होताना दिसतो आहे. याच्या नशिबात ती प्रतिष्ठा नाही. नाही त्या हजारो मजुरांच्या नशिबात जे हजारो किलोमीटर पायी चालत जात आहेत. कोरोनाच्या भीतीचा ऐवढा प्रभाव आहे… Continue reading पुंडलिक आणि श्रावणबाळ

मानव अधिकार कार्यकर्त्यांची आई रोझा पार्क

रोझा पार्क मी एकट्याने काही करुन काय होणार आहे? हा आपला नेहमीचा प्रश्न असतो. त्याचे उत्तर रोझा पार्कच्या कहाणीत मिळू शकते. कोण ही रोझा पार्क? तिने अस काय केल? याची कहाणी खूप मोठी आणि दर्दभरी आहे. माणसांच्या माणुसपणाला कायमचा काळिमा फासणारी ही कहाणी सुरू होते आफ्रिकन माणसांना गुलाम बनवून आपल्या घरीदारी आयुष्यभरासाठी राबवून घेण्याच्या अमेरिकी… Continue reading मानव अधिकार कार्यकर्त्यांची आई रोझा पार्क

सखे आणि सोबती – जवाहरशेठ

पवारसाहेबांच्या पहिल्या निवडणूकीपासून त्यांच्या बरोबर असणारे त्यांचे सहकारी जवाहरशेठ शहा यांचे हे व्यक्तिचित्र. पवारसाहेबांच्या पहिल्या निवडणूकीचे वातावरण टिपणारे. बारामतीचा इतिहासाचा ज्या ज्या वेळी आढावा घेतला जाईल, त्या त्या वेळी ६७ सालच्या विधानसभा निवडणुकीचा उल्लेख केल्याशिवाय पुढे जाता येणार नाही, इतकी ही ऐतिहासिक निवडणूक होती. या निवडणुकीने बारामतीचे भविष्य बदललेच; पण त्याचबरोबर महाराष्ट्र आणि देशाच्या भविष्यालाही… Continue reading सखे आणि सोबती – जवाहरशेठ

पिपांत मेले ओल्या उंदिर…

मराठीतील एक प्रसिद्ध कविता. कवीचे नाव ओठावर आहे, पण आत्ता आठवत नाही. तुम्हाला माहिती असेल तर कॉमेंटमध्ये नक्की टाका.

गावगोष्टी

पिपांत मेले ओल्या उंदिर;

माना पडल्या, मुरगळल्याविण;

ओठांवरती ओठ मिळाले;

माना पडल्या, आसक्तीविण.

गरिब बिचारे बिळांत जगले,

पिपांत मेले उचकी देउन;

दिवस सांडला घाऱ्या डोळीं

गात्रलिंग अन् धुऊन घेउन.

जगायची पण सक्ती आहे;

मरायची पण सक्ती आहे.

उदासतेला जहरी डोळे

काचेचे पण;

मधाळ पोळे;

ओठांवरती जमले तेंही

बेकलाइटी, बेकलाइटी!

ओठांवरती ओठ लागले;

पिपांत उंदिर न्हाले! न्हाले!

ह्या कवितेचा मला समजलेला अर्थ देतेय. इथे उंदीर हे एक रूपक आहे. जगण्याची धडपड करता करता रंजलेले गांजलेले लोक. शहरातील मजूरवर्ग. झोपडपट्टीच्या पिंपात जगण्यासाठीचा लढा प्रत्येक दिवशी देणारे लोक. ज्यांच्या ना जन्माचा हिशोब आहे ना मरणाची दाद आहे. ज्यांना आयुष्यातील चांगली हवा, शुद्ध पाणी, पोटभर जेवण, शिक्षण अशा मूलभूत गरजाही नाकारल्या गेल्या आहेत. ज्यांच्या राष्ट्रीयत्वाचा काही पुरावा नाही. या राष्ट्राचे नागरिक असूनही ज्यांना त्याचा काही उपयोग झाला नाही,अशा लोकांची फिर्याद कवी मांडतो आहे.

Rain, chill or heatwave, homeless poor have few places to turn to ...

जगण्याची सक्ती तर प्रत्येकाला आहे, कितीही वाईट परिस्थिती असली तरी मृत्यूला जवळ घेणे सर्वाना जमते असे नाही. त्यांनी ते करूही नये…

View original post 161 more words

कोरोना- अमेरिकन पंचनामा…

शिक्षणासाठी अमेरिकेत असलेल्या शिवम गायकवाड यांनी मांडलेले आजचे अमेरिकेचे वास्तव

Shivam Gaikwad

Written April 12th, 2020

मी अमेरिकेत एका विद्यापीठात शिकतोय. आमची चालू सेमिस्टर जानेवारी महिन्यात सुरु झाली. तेव्हा ‘कोरोना व्हायरस’ हा फक्त चीन मध्ये पसरल्याची बातमी कानावर येत होती आणि हा विषय अमेरिकेत एवढा गंभीर नव्हता. माझ्या विद्यापीठाचे कामकाज तेव्हा सुरळीत चालू होते. अमेरिकेत कोरोनाचा पहिला रुग्ण जानेवारीच्या अखेरीस वॉशिंग्टन या राज्यात सापडला. हा रुग्ण काही दिवसांपूर्वीच चीन मध्ये प्रवास करून अमेरिकेत आला होता. या वेळी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी आपले सुरवातीचे विधान मांडले, “आपल्याकडे हा व्हायरस पूर्णपणे ताब्यात आहे”.

अमेरिका हा जगाचा ‘मेल्टिंग पॉट’ असल्याने इथे जगभरातून लोकांचे येण्याचे प्रमाण खूप आहे. याच कारणामुळे अनेक मोठ्या इस्पितळांमध्ये खास कोरोनाची पूर्वतयारी म्हणून १०-२० वेगळ्या खोल्यांची निर्मिती करण्यात आली. कालांतराने फेब्रुवारी महिन्यात एका व्यक्तीपासून दुसऱ्या व्यक्ती पर्यंत संसर्ग होत हा व्हायरस संपूर्ण अमेरिकेत पसरण्यास सुरूवात झाली. न्यू यॉर्क आणि वॉशिंग्टन यांसारख्या दाट लोकसंख्या असलेल्या शहरांमध्ये तो खूप वेगाने पसरला. याच कालावधीत गर्दी टाळण्याचे सगळे नियम आणि सामाजिक दुरस्थता अमेरिकेत लागू करण्यात आले…

View original post 934 more words

महाराष्ट्राच्या राजकारणाचा सूत्रधार

मलिक अंबर भाग 2 30 वर्षाच्या मलिक अंबरच्या या राजकीय कारकिर्दीत निजामशाहीची सगळी सूत्रे मलिक अंबरने आपल्या हातात राखण्याचा प्रयत्न केला. त्या काळची निजामशाही म्हणजे विदर्भ वगळता जवळपास सगळा महाराष्ट्राचा परिसर होय. ही सुत्रे हातात ठेवण्यासाठी त्याने सगळ्या भल्या बुऱ्या मार्गांचा वापर केला. आपला जावई म्हणजेच निजामशहा आपले ऐकेनासा झाला आहे असे ज्यावेळी त्याच्या लक्षात… Continue reading महाराष्ट्राच्या राजकारणाचा सूत्रधार

आफ्रिकन गुलाम ते औरंगाबादचा निर्माता

आदर्श व्यक्तिमत्वे - 2. मलिक अंबर आफ्रिकन गुलाम ते महाराष्ट्राचा राज्यकर्ता असा थरारक जीवनप्रवास असणारा माणूस म्हणजे मलिक अंबर याचा जन्म आफ्रिकेतील इथिओपियाचा. चापू हे मुळचे नाव. आफ्रिकन काळ्या लोकांना पकडून गुलाम म्हणून जगभर विकण्याची त्या काळात स्पर्धाच सुरु होती. चापूचे घर इतके गरीब की त्याच्या आईवडिलांनीच त्याला वयाच्या आठ, नऊ वर्षी मक्केच्या अरब व्यापाऱ्यांना… Continue reading आफ्रिकन गुलाम ते औरंगाबादचा निर्माता