Bombay Plague

सरमिसळ

1896 च्या प्लेगने मुंबईचा चेहेरामोहरा कायमचा कसा बदलला ?

(Nadia Nooreyezdan)

त्या प्लेगने मुंबईची पुनर्रचना केली आणि एका क्रांतिकारी लस निर्मितीला प्रेरणा दिली.

कॅथॉलिक इतिहास असलेल्या बांद्रा या मुंबईच्या समुद्र किनार्‍यालगतच्या उपनगरातील वळणावळणाच्या गल्ल्यांत, गर्दीने ओसंडणार्‍या चौका-चौकात, चुन्याने रंगवलेले अनेक क्रॉस आढळून येतात. अनेक शतकांपूर्वी, जेव्हा या शहराला “बॉम्बे” असे संबोधले जात होते, तेव्हा या शहराला ग्रासणार्‍या प्लेग महामारीची आठवण करून देणार्‍या त्या खुणा आहेत. मुंबई नगरीच्या विस्मरणात गेलेल्या एका आपत्तीनेच या शहराला आजचे स्वरूप व आकार दिला.

19 व्या शतकाच्या अखेरीस आलेल्या ब्युबोनिक प्लेगच्या साथीत भारतात 10 दशलक्ष (एक कोटी) माणसं दगावली. हॉंगकॉंग वरुन आलेल्या जहाजातून तो आला आणि मुंबईच्या दमट कोंदट वातावरणात त्याचा फैलाव सहजगत्या वेगाने झाला. आणि लवकरच हे बंदर शहर ह्या महामारीचे केंद्रबिंदु बनले. ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीने रोगाचा फैलाव रोखण्यासाठी लोकांना जबरदस्तीने घरातून हुसकावून बाहेर काढून त्यांना सुधार छावणीत डांबणे अशा कठोर उपायांची अमंलबजावणी करण्यास सुरवात करताच अनेकांनी पलायन केले आणि त्यामुळे, प्लेग देशभरात फैलावला…

View original post 1,056 more words

दर-ओ-दीवार

The REKHA SAHAY Corner!

दूरियाँ- नज़दीकियाँ तो दिलों के बीच की बातें हैं।

 दीवारों पर इल्ज़ाम क्यों? 

जो खुद चल नहीं सकतीं वे दूसरों की दूरियाँ क्या बढ़ाएँगीं?

अक्सर  दीवारें रोक लेतीं हैं ग़म अौर राज़ सारे अपने तक,

अौर समेटे रहतीं हैं इन्हें  दिलों में अपने।

किलों, महलों, हवेलियों, मकानों, घरों से पूछो……

इनके दिलों में छुपे  हैं कितने राज़, कितनी कहानियाँ।

अगर बोल सकतीं दर-ओ-दीवारें…….

बतातीं दीवार-ए-ज़ुबान से,  सीलन नहीं आँसू हैं ये उसके।

वह तो गनिमत है कि….. 

दीवारों के सिर्फ कान होते हैं ज़ुबान नहीं।

View original post

पुंडलिक आणि श्रावणबाळ

आधुनिक श्रावणबाळ आईवडिलांच्या सेवेत मग्न राहून पांडुरंगाला विसरणाऱ्या पुंडलिकाचे आणि आईवडिलांना टोपलीत ठेऊन तिर्थयात्रेला घेऊन जाणाऱ्या श्रावण बाळाचे नेहमी स्मरण करणाऱ्यांच्या या देशातील हा आजचा पुंडलिक आणि श्रावण मात्र दुर्लक्षित होताना दिसतो आहे. याच्या नशिबात ती प्रतिष्ठा नाही. नाही त्या हजारो मजुरांच्या नशिबात जे हजारो किलोमीटर पायी चालत जात आहेत. कोरोनाच्या भीतीचा ऐवढा प्रभाव आहे… Continue reading पुंडलिक आणि श्रावणबाळ

मलाला – पार्ट 2

https://poll.fm/10543457 आपली प्रतिक्रिया नक्की कळवा मलाला आज 22 वर्षाची आहे. या वयात तिच्या वाट्याला नोबेलसहीत 50 हून जास्त आंतरराष्ट्रीय अॅवॉर्ड आले आहेत. तिने स्थापन केलेल्या मलाला फंडाला दरवर्षी 40 लाख डॉलर्स ( रुपये नाही) इतकी मदत मिळते. ती आज आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील सेलेब्रिटी आहे. पाकिस्तानमधील एक दुर्लक्षित प्रांतातल्या मुलीने ही गगनभरारी घेतली ती कशाच्या जोरावर? हेच… Continue reading मलाला – पार्ट 2

मलाला – पार्ट 1 (Malala)

कोरोनाच्या या संकटकाळीही शिक्षणाचा ध्यास न सोडणाऱ्या माझ्या सर्व मित्रमैत्रिणींनाठी मलालाची ही गोष्ट समर्पित

तेव्हा कोठे गेला होता राधासूता तुझा धर्म?

रथाचे चाक काढताना कर्ण आणि त्याच्यावर अर्जून बाणांचा वर्षाव करताना तेव्हा कोठे गेला होता राधासूता तुझा धर्म? हा प्रश्न श्रीकृष्णाने विचारला होता कर्णाला. वेळ होती महाभारत युद्धाची. कर्ण आणि अर्जून यांचे युद्ध सुरू होते. कर्णापुढे अर्जूनाचा निभाव लागेल असे वाटत नव्हते. त्यावेळी कर्णाच्या रथाचे चाक जमिनीत रुतले. काही केल्या ते बाहेर निघेना. ते बाहेर काढण्यासाठी… Continue reading तेव्हा कोठे गेला होता राधासूता तुझा धर्म?

मानव अधिकार कार्यकर्त्यांची आई रोझा पार्क

रोझा पार्क मी एकट्याने काही करुन काय होणार आहे? हा आपला नेहमीचा प्रश्न असतो. त्याचे उत्तर रोझा पार्कच्या कहाणीत मिळू शकते. कोण ही रोझा पार्क? तिने अस काय केल? याची कहाणी खूप मोठी आणि दर्दभरी आहे. माणसांच्या माणुसपणाला कायमचा काळिमा फासणारी ही कहाणी सुरू होते आफ्रिकन माणसांना गुलाम बनवून आपल्या घरीदारी आयुष्यभरासाठी राबवून घेण्याच्या अमेरिकी… Continue reading मानव अधिकार कार्यकर्त्यांची आई रोझा पार्क

सखे आणि सोबती – जवाहरशेठ

पवारसाहेबांच्या पहिल्या निवडणूकीपासून त्यांच्या बरोबर असणारे त्यांचे सहकारी जवाहरशेठ शहा यांचे हे व्यक्तिचित्र. पवारसाहेबांच्या पहिल्या निवडणूकीचे वातावरण टिपणारे. बारामतीचा इतिहासाचा ज्या ज्या वेळी आढावा घेतला जाईल, त्या त्या वेळी ६७ सालच्या विधानसभा निवडणुकीचा उल्लेख केल्याशिवाय पुढे जाता येणार नाही, इतकी ही ऐतिहासिक निवडणूक होती. या निवडणुकीने बारामतीचे भविष्य बदललेच; पण त्याचबरोबर महाराष्ट्र आणि देशाच्या भविष्यालाही… Continue reading सखे आणि सोबती – जवाहरशेठ

पिपांत मेले ओल्या उंदिर…

मराठीतील एक प्रसिद्ध कविता. कवीचे नाव ओठावर आहे, पण आत्ता आठवत नाही. तुम्हाला माहिती असेल तर कॉमेंटमध्ये नक्की टाका.

गावगोष्टी

पिपांत मेले ओल्या उंदिर;

माना पडल्या, मुरगळल्याविण;

ओठांवरती ओठ मिळाले;

माना पडल्या, आसक्तीविण.

गरिब बिचारे बिळांत जगले,

पिपांत मेले उचकी देउन;

दिवस सांडला घाऱ्या डोळीं

गात्रलिंग अन् धुऊन घेउन.

जगायची पण सक्ती आहे;

मरायची पण सक्ती आहे.

उदासतेला जहरी डोळे

काचेचे पण;

मधाळ पोळे;

ओठांवरती जमले तेंही

बेकलाइटी, बेकलाइटी!

ओठांवरती ओठ लागले;

पिपांत उंदिर न्हाले! न्हाले!

ह्या कवितेचा मला समजलेला अर्थ देतेय. इथे उंदीर हे एक रूपक आहे. जगण्याची धडपड करता करता रंजलेले गांजलेले लोक. शहरातील मजूरवर्ग. झोपडपट्टीच्या पिंपात जगण्यासाठीचा लढा प्रत्येक दिवशी देणारे लोक. ज्यांच्या ना जन्माचा हिशोब आहे ना मरणाची दाद आहे. ज्यांना आयुष्यातील चांगली हवा, शुद्ध पाणी, पोटभर जेवण, शिक्षण अशा मूलभूत गरजाही नाकारल्या गेल्या आहेत. ज्यांच्या राष्ट्रीयत्वाचा काही पुरावा नाही. या राष्ट्राचे नागरिक असूनही ज्यांना त्याचा काही उपयोग झाला नाही,अशा लोकांची फिर्याद कवी मांडतो आहे.

Rain, chill or heatwave, homeless poor have few places to turn to ...

जगण्याची सक्ती तर प्रत्येकाला आहे, कितीही वाईट परिस्थिती असली तरी मृत्यूला जवळ घेणे सर्वाना जमते असे नाही. त्यांनी ते करूही नये…

View original post 161 more words